แห่ต้นดอกไม้ สืบสานประเพณี400ปี สงกรานต์นาแห้วเมืองเลย

จากงานนิทรรศการที่จัดขึ้นที่ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ ในงาน Amazing I-San Fair 2013 ที่จัดขึ้นโดยการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย ภูมิภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เมื่อปลายเดือนมกราคมที่ผ่านมา สร้างความตื่นตาตื่นใจ ให้กับเรามากมายกับหลากหลายประเพณีของจังหวัดต่างๆ ในภาคอีสาน หนึ่งในประเพณีสะดุดตานั่นก็คือ ประเพณีแห่ต้นดอกไม้ของบ้านแสงภา อ.นาแห้ว จ.เลย ที่จัดขึ้นในช่วงเทศกาลสงกรานต์ของทุกๆ ปี ที่จัดมาอย่างยาวนานถึง 400 ปี มาแล้ว 



ในปีนี้(2013) ทีมงานสะดุดตาได้มีโอกาสได้ร่วมเก็บภาพบรรยากาศงานนี้มาให้ชมกันค่ะ ทริปนี้แบบอินไซด์มากจริงๆ เพราะเราตามติดชาวบ้านแสงภา ตั้งแต่เริ่มหาวัตถุดิบในการทำต้นดอกไม้ไปจนจบแห่รอบโบสถ์เลยละคะ เอาเป็นว่างานนี้เราปักหลักกันอยู่ที่บ้านแสงภากันเลยที่เดียวค่ะ

ประเพณีแห่ต้นดอกไม้นี้จัดกันมาอย่างยาวนานกว่า 400 ปี  จากการนำดอกไม้เป็นดอก เพิ่มเป็นช่อ ต่อมานำมาทำเป็นพานพุ่มดอกไม้ จนกลายเป็นพานบายศรีขนาดเล็ก พัฒนาต่อไปเรื่อยๆ เป็นต้นดอกไม้ขนาดเล็ก จนท้ายที่สุดกลายเป็นต้นดอกไม้ขนาดกลางที่ใช้คนหาม 4 คน และขนาดใหญ่ใช้คนหาม 6 -10 คน

เชื่อว่าหลายคนคงแปลกใจว่าทำไมเราต้องมากันที่บ้านแสงภาแห่งนี้ ในเมื่อการแห่ต้นดอกไม้ในเทศกาลสงกรานต์ก็มีกันเกือบทุกวัดในจังหวัดเลย และมีความเชื่อคล้ายๆ กัน  แต่ที่ต้องมาที่บ้านแสงภาแห่งนี้เพราะว่า 

การแห่ต้นดอกไม้ของที่นี่ขนาดของต้นดอกไม้จะมีขนาดใหญ่ และสูงกว่าทุกๆ วัด ซึ่งวัดอื่นจะมีความกว้างที่ประมาณ 1 เมตร สูง ไม่เกิน 3 เมตร แต่สำหรับที่บ้านแสงภาต้นใหญ่สุดมีความกว้างถึง 3 เมตร สูง 15 เมตร และนอกจากนั้นยังทำติดต่อกันมาถึง 400 ปี ตั้งแต่ก่อสร้างวัดศรีโพธิ์ชัยแสงภา วัดที่เป็นสถานที่ในการแห่ต้นดอกไม้   



ความพิเศษอีกอย่างหนึ่งของสถานที่จัดงานประเพณีแห่ต้นดอกไม้ของชาวบ้านแสงภา ที่วัดศรีโพธิ์ชัยแสงภา อีกอย่างคือ เราจะไม่เห็นเสาไฟที่สร้างความรู้สึกเกะกะสายตา เกะกะเฟรมภาพถ่ายของเราเลย เพราะวัดนี้เค้าจัดระเบียบสายไฟไว้สำหรับงานนี้โดยเฉพาะ เสาไฟหลักที่ส่งกระแสไฟจะอยู่รอบๆ ริมกำแพงวัด  ส่วนบริเวณโบสถ์และอาคารอื่นๆ จะนำสายไฟลงไว้ใต้ดินเพื่อความสะดวกในการแห่ต้นดอกไม้เพราะต้นดอกไม้ของที่นี่สูงถึง 15 เมตรนั่นเอง แสดงให้เห็นถึงความตั้งใจและเตรียมพร้อมเป็นอย่างมากของชาวบ้านแสงภาในการสืบทอดประเพณีแห่ต้นดอกไม้นี้ 

งานแห่ต้นดอกไม้จัดขึ้นเป็นประจำทุกปี ในวันที่ 14-16 เมษายน และจะมีการแห่อีกครั้งในทุกวันพระตลอดเดือนเมษายน

เช้าวันที่ 14 เมษายน วันแรกของการแห่ต้นดอกไม้ ชาวบ้านผู้ชายจะไปตัดไม้ไผ่ในหมู่บ้านมาเตรียมไว้ตั้งแต่เช้าซึ่งเราก็มีโอกาสติดตามชาวบ้านแสงภาไปตัดไม้ไผ่กันแต่เช้าเลยละคะ เช้านั้นสนุกสนานมากได้นั่งรถอีแต๊กแบบที่เค้าเรียกว่ารถไถไทยประดิษฐ์ แต่นำมาดัดแปลงใส่ที่นั่งทั้งด้านหน้า และด้านหลัง เรายังไม่เคยเห็นที่อื่นนะ นอกจากที่บ้านแสงภานี่แหละ 

รถไถไทยประดิษฐ์พาพวกเราเลาะเรียบตามถนนลาดยางไปอย่างช้า ลมพัดมาเบาๆ กับวิวทิวทัศน์ที่เต็มไปด้วยภูเขาและต้นไม้ พาให้เราเพลินจนอยากจะหลับเลยทีเดียว นั่งรถไปไม่นานมากนักก็ถึงจุดหมายปลายทางของเราแล้ว รถพาพวกเราขับลงข้างทาง  แม้ทางจะเต็มไปด้วยหญ้ารก และขรุขระมาก แต่ก็สามารถขับไปได้จนถึงจุดจอด จากนั้นก็เดินต่อเข้าไปยังด้านในป่ารกเพื่อตัดไม้ไผ่ โดยจะเลือกตัดหลายขนาดตามแต่ว่าจะนำไปใช้ทำโครงสร้างส่วนใดของต้นดอกไม้  มีทั้งต้นเล็กและต้นใหญ่  


รถไถไทยประดิษฐ์พาพวกเราเข้าไปหาไม่ไผ่มาทำต้นดอกไม้


ได้ไม้ไผ่มาแล้ว

เมื่อได้ไม้ไผ่ที่ต้องการแล้วก็จะนำมาช่วยกันประกอบโครง โดยโครงสร้างจะต้องทำด้วยไม้ไผ่ทั้งหมด ไม่มีลวด ตะปู โดยไม่ว่าจะเป็นต้นดอกไม้ขนาดเล็กหรือใหญ่ จะต้องมีส่วนประกอบหลัก 9 อย่าง ซึ่งมีชื่อเรียกตามภาษาถิ่น คือ 
1.คาน คือ ฐานรากใช้หาม
2.ขาธนู คือ ส่วนยึดคาน
3.ง่าม คือ เสาของต้นดอกไม้
4.พ่ง คือ ตัวรัดมุม
5.ดวด คือ ส่วนรัดลำต้น
6.แกนกลาง คือแกนค้ำยัน 
7.ลี้ก คือ ระแนงสานรอบต้น
8.คันกล่อง คือ ส่วนประกอบสำหรับห้อยสายมาลัย
9.แมงมุม คือ ส่วนประกอบยอดสูงสุด  

ระหว่างที่ฝ่ายทำต้นกำลังทำต้นอยู่ อีกฝ่ายก็จะไปหาดอกไม้สดที่มีอยู่ทั่วไปในหมู่บ้านมาเตรียมเอาไว้ประดับโครงต้นดอกไม้ โดยดอกไม้ที่เราเห็นส่วนใหญ่ก็จะเป็นดอกไม้ที่ออกในฤดูร้อนนี่แหล่ะคะที่เห็นนำมาใช้กันมากก็คือ ดอกคูณหรือดอกราชพฤกษ์ ที่มีดอกเป็นพวงสีเหลืองๆ ดอกหางนกยูง สีส้มๆ และดอกตะแบก สีม่วงอมชมพู  บางต้นก็มีดอกเฟืองฟ้าด้วย  เมื่อทำโครงเสร็จสิ้นชาวบ้านก็จะมาช่วยกันมัดดอกไม้เข้ากับโครงด้วยไม้ไผ่ที่ทำเป็นแผ่นบางๆ เล็กๆ ให้พอมัดได้   


ไปหาดอกไม้มาประดับ เป็นดอกไม้ที่ออกดอกช่วงฤดูร้อนทั้งนั้น




ต้นดอกไม้ทั้งเล็กและใหญ่นี้ จะต้องทำให้เสร็จภายในวันเดียวเท่านั้น และทันแห่ตอนหนึ่งทุ่มอีกด้วย  นอกจากความร่วมมือ ร่วมใจ กันทำแล้ว ยังเห็นถึงความสนุกสนานของชาวบ้านแสงภาด้วยนะคะ ก็ระหว่างที่ช่วยกันทำต้นดอกไม้ เค้าก็จะเปิดเพลงไปด้วย บ้างก็เต้นไป ทำไป บ้างก็เอาน้ำมาสาดกันเพิ่มความสดชื่นให้ทั้งดอกไม้และคนทำ เห็นแล้วก็อดสนุกสนานไปด้วยไม่ได้จริงๆ เลยละคะ 


ประกอบโครงไม้ไผ่ ทำโครงสร้าง


การประกอบโครงสร้างเป็นช่วงเวลาที่ใช้เวลาทำนานที่สุด


เริ่มประดับดอกไม้ ก็จะมีการเล่นน้ำสงกรานต์กันไปด้วย สนุกสนานกันทั้งหมู่บ้าน


ช่วยกันประดับดอกไม้

เมื่อประกอบโครงและตกแต่งต้นดอกไม้จนเสร็จแล้ว ไม่เกินหกโมงเย็น ชาวบ้านหมู่ไหนที่ทำเสร็จแล้วก็จะช่วยกันแห่ต้นดอกไม้มายังที่วัด แล้วนำมาตั้งไว้ข้างๆ โบสถ์ในบริเวณวัดศรีโพธิ์ชัยแสงภา สถานที่จัดงานประเพณีแห่ต้นดอกไม้  งานนี้เต็มไปด้วยชาวบ้านที่มาร่วมงาน นักท่องเที่ยวและกองทัพนักข่าว มาร่วมงานและรอถ่ายรูปกันอย่างคึกคัก ก่อนจะถึงเวลาแห่ ก็จำนำเทียนเล็กๆ มาจุดเรียงเป็นแถวที่คานสำหรับหามต้นดอกไม้ กิจกรรมนี้เด็กๆ ดูจะชอบมากเป็นพิเศษ 


ช่วยกันแบกไปไว้ที่วัดศรีโพธิ์ชัย ต.แสงภา อ.นาแห้ว จ.เลย


นำมาตั้งที่วัดก่อนจะเริ่มงานแห่ค่ำวันนี้


ต้นดอกไม้มาตั้งในวัด


เริ่มจุดเทียนที่ต้นดอกไม้ ทำให้สว่างไสวไปทั่ว


เด็กๆมาช่วยกันจุดเทียน





ผู้คนเริ่มทยอยเข้างานอย่างคึกคัก

เมื่อใกล้ถึงเวลาแห่ ทางวัดจะตีกลองเพล เพื่อเป็นสัญญาณให้ชุมชนรู้ว่าใกล้ถึงเวลาแล้ว  ชาวบ้านจะปีนขึ้นไปในต้นดอกไม้เพื่อจุดเทียนที่อยู่ด้านใน โดยทำเป็นรางไม้ไผ่เสียบเทียนแท่งใหญ่ประมาณข้อมือที่เรียงเป็นแถวด้านในต้นดอกไม้  ชาวบ้านจะแบ่งหน้าที่กันทำ เป็น 3 ฝ่าย คือหามต้นดอกไม้,ตีกลอง ฆ้อง ฉิง ฉาบ แคน พิณ และฝ่ายแห่ต้นดอกไม้นำหน้า   


เริ่มตีกลองเพลแล้ว ใกล้เริ่มงานแล้วจร้า


เมื่อเสียงสวดมนต์เริ่มต้นขึ้นทุกคนก็นั่งลงอย่างที่เห็น

การแห่ต้นดอกไม้เริ่มต้นด้วยการสวดมนต์ของพระและชาวบ้าน เมื่อเสียงสวดมนต์เงียบลง เสียงดนตรีอันสนุกสนาน คึกคัก ก็เริ่มขึ้น ทุกคนร้องรำกันอย่างสนุกสนานตามจังหวัดนตรี  ไม่เว้นแม้แต่ต้นดอกไม้ที่ต้องโยกไปด้วยตามจังหวะกลองด้วย  ยิ่งมองดู ก็ยิ่งสวยสะดุดตา แสงไฟสีส้มจากเทียนที่จุดภายในต้นดอกไม้ทำให้ต้นดอกไม้ดูสวยงามมากขึ้นกว่าเดิมเข้าไปอีก  ประกอบกับผู้คนที่ดูสนุกสนาน ทำให้เรารู้สึกคึกคักและตื่นตาตื่นใจไปด้วย  

การแห่ต้นดอกไม้นี้เค้าจะแห่กัน 3 รอบค่ะ  เป็นการบูชา พระพุทธ พระธรรมและพระสงฆ์  และเมื่อแห่ครบสามรอบก็จะวางต้นดอกไม้ทุกต้นไว้รอบอุโบสถเพื่อบูชาพระรัตนตรับทั้งคืน  พอตอนเช้าก็จะนำต้นดอกไม้ออกจากวัดไปซ่อมแซมต้นที่ชำรุดและเปลี่ยนดอกไม้สำหรับใช้ในคืนถัดไป  


เมื่อการแห่เริ่มต้นขึ้น คนที่แบกต้นดอกไม้ก็โยกไปพร้อมจังหวะกลอง


เมื่อการแห่เริ่มต้น ต้นดอกไม้ก็ถูกยกขึ้นและเต้นไปกับจังหวะกลอง


แห่ 3รอบอุโบสถวัดศรีโพธิ์ชัยแสงภา

งานประเพณีแห่ต้นดอกไม้ของชาวบ้านแสงภา อำเภอนาแห้ว จังหวัดเลยนี้ จัดขึ้นที่วัดศรีโพธิ์ชัยแสงภา โดยจะมีการจัดขึ้นในทุกๆ ปี ซึ่งจะเริ่มต้นแห่กันตั้งแต่วันที่ 14-16 เมษายน ติดต่อกัน ในเวลา 19.00-21.00 น. และจากนั้นจะแห่ต้นดอกไม้อีกในทุกๆ คืนวันพระตลอดเดือนเมษายน โดยมีความเชื่อว่าเป็นศิริมงคล ที่ได้นำดอกไม้มาบูชาพระรัตนตรัย  ทำให้อยู่ดีมีสุข ฝนตกต้องตามฤดูกาล บ้านเมืองร่มเย็น ปราศจากโรคภัย วัว ควาย สัตว์เลี้ยงขยายคอดออกผลสมบูรณ์

หากใครสนใจประเพณีแห่ต้นดอกไม้ก็ยังพอมีเวลาอยู่นะคะ เพราะเค้าจะยังแห่กันอยู่ในทุกๆ วันพระตลอดเดือนเมษา แต่หากใครต้องการความคึกคัก สนุกสนาน ละก็ขอแนะนำในวันที่ 14 ปีหน้าเลยค่ะ ไม่ผิดหวังจริงๆ ค่ะ สวยงาม สนุกสนาน คึกคัก กว่าที่จินตนาการเอาไว้เยอะเลยค่ะ

วีดีโอคลิป บรรยากาศงานแห่ต้นดอกไม้บ้านแสงภา

แผนที่ จุด A แสดงที่ตั้งของจุดจัดงาน
วัดศรีโพธิ์ชัยแสงภา อ.นาแห้ว จ.เลย

ขอขอบคุณ การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย ภูมิภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
จังหวัด: 

ท่องเที่ยวสะดุดตา Spotlight Travel